عزيز بن محمد نسفى ( عزيز الدين نسفى )
7
زبدة الحقايق ( فارسى )
يادداشتى بر چاپ دوم عزيز نسفى ، از جمله فارسىنويسان صوفى است كه آثار خود را به خواهش برخى درويشان و مريدان خود در مسائل مورد سؤال آنان نوشته است . طرز نگارش او فارسى ساده و بىپيرايه و بدون تكلف و تصنع است . با وجود آنكه به دلالت آثارش به علوم شرعى و فلسفه و حكمت و عرفان و حتى پزشكى آشنايى بلكه احاطه داشته ، بر خلاف سنت زمانه از عربىنويسى و يا فارسى مغلق و مصنوع پرهيز نموده است . در نوشتههاى خود مسائل را از ديدگاه اهل شريعت ، اهل حكمت و اهل حقيقت يا اهل نور بررسى و توضيح و تشريح كرده است . عمده تمايل او در تشريح عقايد ابن عربى بوده كه آن را منطبق با باورهاى خود يافته است . و ازاينرو وى را از شارحين عقايد محيى الدين مىتوان دانست ، با اين تفاوت آشكار كه بر خلاف استاد و مراد خود ، سعد الدين حموى درصدد اخفا و پوشيدگى نبوده و رازگونه ننوشته است . گويى براى خود رسالتى قائل بوده كه عقايد سه گروه ياد شده را به درويشان مبتدى آموزش دهد و بنابراين ، مانند آموزگارى پرحوصله كوشش نموده تا با سادهترين عبارات ممكن مقصود را تفهيم كند و هرجا احساس مىكرده كه ممكن است مخاطب مطلب را نفهميده باشد يا نفهمد ، مىگويد : « اگر اين عبارت را فهم نمىكنى ، به عبارت ديگر بگويم » « 1 » و يا « چنين مىدانم كه تمام فهم نكردى روشنتر از اين بگويم » ، « 2 » و آنگاه موضوع را با عبارت ديگر و سادهتر تكرار مىكند تا رسالت آموزش خود را انجام يافته بداند . لذا در نوشتههاى وى تكرار مكررات كم نيست ، اما اين تكرارها هرگز به اطناب نمىانجامد و به گفته خود او هرجا « درازنويسى » شده ، خارج از اختيار وى بوده است . و خود چنين گويد : « هرچند مىخواهم كه سخن دراز نشود ، بىاختيار از من دراز مىشود و سخن از قالب بيرون
--> ( 1 ) . متن . ( 2 ) . متن .